«چندی پیش، یکی از زنان مجلس که چندین دوره در مجلس حضور داشت، به دلیل نارسایی کلیه به بنده مراجعه کرد و لازم بود برای دیالیز او پرمیکت بگذاریم؛ اما وسیله پرمیکت موجود نبود و بیمار چهار ساعت در اتاق عمل معطل ماند! اگر همین اتفاق برای یک بیمار قلبی و عروقی بیفتد بیمار را از دست خواهیم داد».این اظهارات، نگرانی وزیر بهداشت را پیش از حذف ارز ترجیحی تجهیزات پزشکی نشان میدهد؛ دغدغهای که دیگر صاحبنظران حوزه سلامت نیز بهگونهای به آن اشاره کردهاند.
سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس همان روزها درخصوص نگرانی ظفرقندی گفته بود: در صورتی که ارز ترجیحی از تجهیزات پزشکی حذف شود بدون شک بیمارستانها توانایی تأمین تجهیزات پزشکی، بهروز کردن آن و خارج کردن تجهیزات فرسوده را نخواهند داشت و در بازه زمانی مشخص تجهیزات پزشکی از بیمارستانها حذف خواهد شد.
فرسودگی ۱۰ تا ۲۰ درصد تجهیزات پزشکی
نوسازی و بهروزرسانی تجهیزات پزشکی، شرط پایداری نظام سلامت، کارآمدی مراکز درمانی و در نتیجه، رضایت بیماران از خدمات به آنهاست.
این در حالی است که فرسودگی این تجهیزات به دلایلی همچون محدودیت منابع مالی بیمارستانها و پیامدهای نوسانهای ارز علاوه بر افزایش هزینههای درمان، فرایند نوسازی و بهروزرسانی آنها را با چالشهای جدی روبهرو میکند؛ در چنین شرایطی مراکز درمانی برای ادامه، چارهای جز استفاده از همان دستگاههای فرسوده ندارند؛ الزامی که نتیجهای جز کاهش کیفیت خدمات تشخیصی و درمانی در پی نخواهد داشت.
در چنین شرایطی و بهویژه با وجود ۱۴ تا ۱۷ هزار قلم کالا در حوزه تجهیزات پزشکی، توجه بیش از پیش به تعمیر و نگهداری این تجهیزات برای حفظ کیفیت خدمات درمانی ضرورتی جدی و حیاتی است.
آنگونه که مدیر کل تجهیزات و ملزومات پزشکی سازمان غذا و دارو میگوید: در دنیا حدود ۱۰ درصد بازار تجهیزات پزشکی به تعمیر و نگهداری تجهیزات سرمایهای اختصاص یافته است و با در نظر گرفتن بازار حدود ۴۳۰ همتی تجهیزات پزشکی، دستکم ۱۰ درصد معادل ارزی این رقم، باید از سوی شرکتها صرف تعمیر و نگهداری شود، در غیر این صورت کیفیت عملکرد دستگاهها کاهش خواهد یافت.به گفته علی علیزاده، تأمین تجهیزات به عوامل مختلف درونسازمانی، برونسازمانی و بیننهادی وابسته است و هرگونه اختلال در این زنجیره، بهطور مستقیم در اتاق عمل نمود پیدا کرده و به شکل کمبود برای بیمار بروز میکند.
این در حالی است که بهتازگی ابوالفتح صانعی، نایبرئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق بازرگانی تهران در گفتوگو با دنیای اقتصاد از فرسودگی ۱۰ تا ۲۰ درصد تجهیزات پزشکی و استفاده از دستگاههایی با عمر بالای ۱۰ سال در برخی مراکز درمانی خبر داده؛ آن هم درحالیکه عمر استاندارد این تجهیزات پزشکی حدود ۱۰ سال است. افزایش هزینههای تعمیر و تأمین قطعات نیز فشار دوچندانی بر بیمارستانها وارد کرده است؛ بهگونهای که در برخی موارد، هزینه تعمیر یک دستگاه با قیمت خرید همان تجهیز در سالهای گذشته برابری میکند.
رئیس انجمن تولید، تأمین، توزیع و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی به قدس اظهار میکند: عمر استاندارد تجهیزات پزشکی در مراکز درمانی جهان سه تا پنج سال تخمین زده میشود، اما در ایران بسیاری از مراکز به دلیل مشکلات ارزی، از نوسازی و حتی تعمیر این دستگاهها بازماندهاند.علیرضا چیذری ادامه میدهد: انتقال ارز تجهیزات پزشکی از سهمیه دولتی به بازار توافقی موجب شده مراکز درمانی توان مالی لازم را برای بهسازی یا جایگزینی این دستگاهها نداشته باشند. از سوی دیگر، قطعات یدکی این تجهیزات نیز اقلام سرمایهای محسوب میشود و با افزایش قیمتها، قدرت نگهداری و تعمیر این دستگاهها کاهش مییابد، ضمن آنکه تأمین قطعات یدکی تجهیزات پزشکی به مراتب دشوارتر از خرید خود دستگاههاست.
هزینه تعمیر این دستگاهها از قیمت خرید آنها بیشتر است
پاییز سال گذشته احمد مسلمی، رئیس انجمن متخصصین تجهیزات پزشکی کشور، در پانل «مدیریت نگهداشت تجهیزات پزشکی و نقش آن در مدیریت منابع» با انتقاد از نبود بودجه مشخص برای نگهداشت تجهیزات سرمایهای کشور گفته بود: در حالی که ارزش تجهیزات سرمایهای حوزه سلامت ایران به بیش از ۱۲میلیارد دلار میرسد، اما حتی یک ریال بودجه برای نگهداشت این تجهیزات تعیین نشده است و دانشگاههای علوم پزشکی مجبورند از سایر بودجهها برای نگهداشت استفاده کنند.از سوی دیگر نحوه نگهداری از برخی دستگاهها همچون تجهیزات تصویربرداری و آزمایشگاهی بهویژه امآرآی، سیتیاسکن و رادیولوژی به دلیل وابستگی بالا به واردات قطعات و خدمات تخصصی مربوط به آنها از اهمیت قابل توجهی برخوردار است؛ بهطوری که در برخی موارد، هزینه تعمیر یک قطعه یا برد الکترونیکی به اندازه قیمت خرید همان دستگاه در چند سال گذشته رسیده است.مهران قهرمانی، دبیر انجمن علمی آسیبشناسی ایران نیز به همین نکته اشاره میکند و میگوید: تجهیزات آزمایشگاهی، دستگاههای بسیار حساسی هستند و باید به صورت مرتب بهروز رسانی و سرویس شوند. متأسفانه امروز هزینه تعمیرات این دستگاهها از قیمت خرید آنها بیشتر شده است. همچنین هزینههای مربوط به مواد مصرفی مانند سرمهای کنترل و کالیبراتورها نیز بهشدت دچار تغییر شده و این موضوع میتواند بر دقت و کیفیت خدمات تشخیصی تأثیر منفی بگذارد.بابک نیکومرام، عضو انجمن جراحان عمومی ایران هم بیان میکند: براساس مطالعات معتبر در آمریکا و کره جنوبی، متوسط عمر بسیاری از دستگاههای پرریسک جراحی، ۱۰ تا ۱۶ سال است. وقتی عمر دستگاه از این بازه بیشتر شود، الزاماً خطر زیادی جان بیمار را تهدید نخواهد کرد اما احتمال افت کارایی دستگاه یا خطای ناگهانی آن بیشتر میشود. زمانی که ابزار جراحی در نقطه ایدهآل نباشد، کنترل بافت، دقت، زمان عمل و ایمنی برای جراح، بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار میگیرد.
چالش مدیریت تجهیزات پزشکی
با توجه به آنچه اشاره شد، در چنین شرایطی آنچه بیش از همه اهمیت مییابد توجه جدی به چگونگی خرید تجهیزات سرمایهای و نحوه نگهداری آنهاست؛ بهویژه وقتی گفته میشود سالانه بیش از ۱۱۰میلیون دلار صرف واردات برخی تجهیزات پزشکی میشود؛ یا وقتی، علیزاده، مدیرکل تجهیزات و ملزومات پزشکی سازمان غذا و دارو میگوید حجم تجهیزات بسیار بالاست؛ بهگونهای که تعداد دستگاههای امآرآی در تهران در پنج سال گذشته معادل کل دستگاههای موجود در انگلیس بوده است.
شاید با استناد به همین دلایل و آنچه پس از این به آن اشاره میکنیم بتوان اینگونه ادعا کرد که آنچه بیش از همه در سالهای گذشته حتی با وجود مشکلات ناشی از تحریمها همچنان مغفول مانده، نحوه مدیریت تجهیزات پزشکی است. پاییز سال گذشته؛ علیرضا چیذری وقتی خبر خاک خوردن دو دستگاه پت اسکن و آنژیوگرافی داخل انبار یکی از دانشگاههای علوم پزشکی در شمال کشور منتشر شد؛ اظهار کرده بود: یک موضوع مهم، مسئله عمر مفید گارانتی این دستگاهها از زمان تولید و مواد مصرفی این دستگاههاست که دچار استهلاک میشود، بهخصوص موادی که در پت اسکن استفاده میشود. همچنین ورژن این دستگاهها نیز مهم است، زیرا دستگاهی که چهار سال در انبار و یک سال در گمرک بوده، یک سال قبلتر هم تولید شده این ورژن ۶ سال پیش است و حتماً نیاز به بهروزآوری نرمافزار دارد تا عملکرد دستگاه روز دنیا را داشته باشد. این فاجعهای است که امیدوارم تکرار نشود.
چه باید کرد؟
سعید رضا شاهمرادی، مشاور امور تجهیزات پزشکی سازمان غذا و دارو عنوان میکند: بخشی از نیاز مراکز درمانی را میتوان از طریق بازسازی تجهیزات موجود و بازگرداندن آنها به چرخه خدمت تأمین کرد. این اقدام علاوه بر کاهش هزینهها، موجب افزایش بهرهوری سرمایهگذاریهای انجامشده در حوزه تجهیزات پزشکی خواهد شد. نگهداشت مناسب تجهیزات پزشکی از الزامات نظام سلامت است و باید منابع مالی مشخصی برای این بخش در نظر گرفته شود.
وی ادامه میدهد: بسیاری از تجهیزات پزشکی موجود در مراکز درمانی کشور عمر بالایی دارند و از سوی دیگر، شرایط فعلی، امکان جایگزینی سریع آنها را محدود کرده است. از این رو، استفاده از توان فنی شرکتهای دانشبنیان برای بازسازی و ارتقای تجهیزات موجود میتواند نقش مؤثری در حفظ ظرفیت درمانی کشور و افزایش دسترسی به خدمات سلامت ایفا کند.علیزاده، مدیرکل تجهیزات و ملزومات پزشکی سازمان غذا و دارو هم با بیان اینکه در دنیا حدود ۱۰ درصد بازار تجهیزات پزشکی به تعمیر و نگهداری تجهیزات سرمایهای اختصاص دارد، تأکید میکند: با در نظر گرفتن بازار حدود ۴۳۰ همتی تجهیزات پزشکی، دستکم ۱۰ درصد معادل ارزی این رقم باید از سوی شرکتها صرف تعمیر و نگهداری شود، در غیر این صورت کیفیت عملکرد دستگاهها کاهش خواهد یافت.
نظر شما